Tedarikçi Zam Talebi Nasıl Değerlendirilir? Sınama Hesabı ve Fiyat Artışı Maddesi
Tedarikçi zam talebini oranla değil kırılımla tartışın: bedeli işçilik, malzeme, enerji ve kâr payına ayırıp her kalemi kendi endeksine oranlayın. %70 işçilikli bir sözleşmede gerekçeli artış %24,84 çıkarken talep %40 ise aradaki 15,16 puanın karşılığı yoktur.
ELMAP 11 dk okuma
Tedarikçi zam talebi, yürürlükteki bir sözleşmede tedarikçinin birim fiyatın yükseltilmesini istemesidir; hukuken tek taraflı bir dayatma değil, kabulünüze bağlı bir tekliftir. Kısa cevap: talebi tek bir oran üzerinden değil, maliyet kırılımı üzerinden tartışın. Bedeli işçilik, malzeme, enerji, amortisman ve kâr payı kalemlerine ayırın; her kalemi kendi endeksine oranlayın; ağırlıklı toplamı bulun ve talep edilen oranla karşılaştırın. Kırılım gelmeden zam görüşülmez.
Aylık 100.000 TL'lik bir temizlik sözleşmesini düşünün. Bedelin %70'i işçilikse ve 2026'da işçiliğin işverene maliyeti %28,05 arttıysa, kalan kalemler kendi endeksleriyle hesaplandığında gerekçelendirilebilir artış %24,84 çıkar. Parasal karşılığı şu: %40 talep yılda 480.000 TL, %24,84 ise yılda 298.080 TL. Bir tablo, bir toplantı, 181.920 TL fark.
Aşağıda talebi sınayan hesap tablosu, kalem-endeks eşleşmesi, hukuki çerçeve ve iki kopyalanabilir metin var: fiyat uyarlaması maddesi ile zam talebine verilecek gerekçeli cevap yazısı.
Tedarikçi sözleşme süresi içinde tek taraflı zam yapabilir mi?
Hayır. Bedeli değiştirmek karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanı gerektirir. Zam bildirimi hukuken bir tekliftir; siz kabul etmediğiniz sürece sözleşmedeki fiyat yürürlüktedir. Faturayı yeni fiyattan kesmesi de bunu değiştirmez.
Tek yasal çıkış Türk Borçlar Kanunu m.138'deki aşırı ifa güçlüğüdür ve bu bir mahkeme yoludur. Madde borçluya "hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme, bu mümkün olmadığı takdirde sözleşmeden dönme" hakkı tanır; sürekli edimli sözleşmelerde ise borçlunun kural olarak dönme yerine fesih hakkını kullanacağını söyler. Aylık hizmet sözleşmelerinde masadaki risk bu yüzden geriye dönük tasfiye değil, hizmetin durmasıdır.
Tacir için bu kapı dardır. Türk Ticaret Kanunu m.18/2 her taciri "basiretli bir iş adamı gibi hareket etmeye" zorlar; Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, bir kullanım bedelinin uyarlanması davasında (E. 2021/3302, K. 2021/5923, 2/6/2021) tacir davacının bu yükümlülük çerçevesinde sözleşmeyi imzaladığını belirterek uyarlama koşullarının oluşmadığını kabul etmiştir. TBK m.138 sözleşme tipinden bağımsız genel hüküm olduğu için aynı ölçüt tedarikte de işler. Somut uyuşmazlıkta avukatınıza danışın.
"Yıllık fiyat artışı TÜFE'yi geçemez" kuralı sizin sözleşmenizi bağlar mı?
Hayır. O kural kira sözleşmesine ait. "Yıllık fiyat artışı" araması sizi Türk Borçlar Kanunu m.344'e götürür; oysa bu madde Kanun'un "Konut ve Çatılı İşyeri Kiraları" ayırımındadır ve yalnızca yenilenen dönemlerde uygulanacak kira bedeli anlaşmalarını tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalama değişimle sınırlar (bugünkü hâlini 17/1/2019 kabul tarihli 7161 sayılı Kanun'la aldı; Resmî Gazete 18/1/2019-30659).
Mal ve hizmet tedarikinde böyle bir tavan yok. Dayanak aynı Kanun'un m.26 sözleşme özgürlüğüdür; sınırı m.27 çizer. Kira sözleşmesinde geçersiz olan "TÜFE ile Yİ-ÜFE ortalaması" formülü ticari tedarikte geçerlidir.
Serbestlik iki yönlü çalışır — tedarikçi %40 isteyebilir, siz %0 diyebilirsiniz. Tavan olmadığı için oranı belirleyen tek şey, iki tarafın önüne koyduğu maliyet hesabıdır.
Zam talebi nasıl sınanır? Ağırlıklı endeksleme tablosu
Zam talebi, bedeli maliyet kalemlerine ayırıp her kalemi kendi endeksindeki değişimle çarparak sınanır. Ağırlıkların toplamı 1,00 olmalıdır; 1,00'e ulaşmayan kırılım eksiktir. Çarpımların toplamı gerekçelendirilebilir artıştır, talebin bu oranı aşan kısmı ise tedarikçinin dayanak sunması gereken kısımdır.
Aşağıdaki tablo aylık 100.000 TL'lik temizlik sözleşmesi için örnek bir kırılımdır; ağırlıklar temsilîdir, siz tedarikçinin verdiğini yazarsınız. Ağırlıkları belirlerken tedarikçi değerlendirme kriterlerinde kullandığınız puan disiplini geçerlidir; toplam 1,00'i ne aşar ne eksik kalır. Endeks oranları gerçektir (TÜİK, Temmuz 2026; işçilik için CSGB, 2025 ve 2026 dönemleri).
Maliyet kalemi
Ağırlık
Bağlanan endeks
Yıllık değişim
Katkı (puan)
İşçilik
0,70
Asgari ücretin işverene maliyeti
%28,05
19,64
Malzeme ve sarf
0,12
Yİ-ÜFE genel
%27,83
3,34
Makine amortismanı
0,05
Yİ-ÜFE sermaye malı
%21,28
1,06
Enerji ve akaryakıt
0,03
Yİ-ÜFE enerji
%26,62
0,80
Genel gider ve kâr
0,10
Endekslenmez
%0
0,00
Toplam
1,00
—
—
%24,84
Gerekçeli artış %24,84, talep %40. Aradaki 15,16 puanın dayanağı yok. İkinci bir çıpa: kamu, fiyat farkının işçilik dışı kısmını 0,90 katsayısıyla öder (Esaslar m.5); işçilik maliyetlerinden doğan fark ise "bu Esasların 5 inci maddesi uygulanmaksızın" tam ödenir veya kesilir (m.6). Yukarıdaki kırılımda işçilik 19,64 puan tam, işçilik dışı 5,20 puanın %90'ı 4,68 puan; toplamı %24,32 eder. Masaya konacak cümle şu: devlet işçilik dışı farkın %90'ını yansıtırken tedarikçi neden her kalemin %100'ünün üstünü istiyor?
Yöntem yeni değil. Fiyat Farkına İlişkin Esaslar m.5'te işçilik, akaryakıt, malzeme ve makine-ekipman için ayrı ağırlık katsayıları vardır ve bu katsayıların "toplamı bire (1.00) eşit olacak şekilde" gösterilmesi zorunludur (Karar 2013/5215, RG 31/8/2013-28751; son değişiklik 10132 sayılı Karar, RG 30/7/2025-32971). Esaslar 4734 sayılı Kanun kapsamındaki idareleri bağlar, sizi bağlamaz.
Hangi kalem hangi endekse bağlanır?
Her kalem kendi fiyat hareketini takip eden endekse bağlanır; hepsini tek orana bağlamak hesabı bozar. Temmuz 2026'da Yİ-ÜFE'nin sektör kırılımları arasında 30 puana varan fark vardı; elektrik ve gaz üretimi %11,69 artarken madencilik %41,81 arttı. "Enflasyon şu kadar" cümlesi ikisini birden açıklayamaz.
1. İşçilik
Endeks değil, doğrudan asgari ücretin işverene maliyetindeki değişim kullanılır. Brüt ücret tek başına yetmez; işveren primi oranının değiştiği yıllarda maliyet brütten farklı hareket eder. Kamunun hizmet alımı fiyat farkı esasları (Karar 2013/5215) m.6 da ihale tarihindeki işçilik maliyeti ile uygulama ayındaki maliyet arasındaki farkın "ödenir veya kesilir" olduğunu söyler. Buradaki "veya kesilir" önemli — mekanizma çift yönlüdür.
2. Malzeme, enerji ve amortisman
TÜİK'in yayımladığı Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE, 2003=100) alt kırılımları kullanılır; uygun alt endeks yoksa genel endeks esas alınır. Temmuz 2026'da Yİ-ÜFE yıllık %27,83, enerji ana sanayi grubu %26,62, sermaye malı grubu %21,28 idi.
3. Genel gider ve kâr payı
Bu kalem endekslenmez. Kâr bir maliyet değildir; bedel artınca kârın mutlak tutarı zaten büyür. Kamu, hizmet alımı yaklaşık maliyetinde yüklenici kârını %7 ile sınırlar (Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği m.9/(3), 25/1/2017 değişikliğinden beri; kaynaklarda dolaşan %20 eskidir). Personel çalıştırmaya dayalı işlerde işçilik üzerine ayrıca %4 sözleşme gideri ve genel gider eklenir (Kamu İhale Genel Tebliği 78.29; Ağustos 2026 itibarıyla); damga vergisi, iş kıyafeti ve iş güvenliği uzmanı ücretleri bu kalemin içindedir.
Asgari ücret zammında hizmet bedeli ne kadar artmalı?
İşçilik ağırlığı kadar artmalıdır, tamamı kadar değil. Bedelin %70'i işçilikse ve işçiliğin işverene maliyeti %28,05 arttıysa bu kalemin katkısı 19,64 puandır. Tedarikçi "asgari ücret %27 arttı, ben de %27 istiyorum" diyorsa malzemesini ve kârını da işçilik gibi zamlıyor demektir; kalemlerin teklifte nasıl kurulduğunu fiyat teklifi nasıl hazırlanır anlatır.
İki sayı bu görüşmeyi bitirir. 2026'da brüt asgari ücret 26.005,50 TL'den 33.030,00 TL'ye çıktı, artış %27,01 (CSGB, 2026 dönemi). Aynı dönemde TÜFE yıllık %31,75 idi (TÜİK, Temmuz 2026); asgari ücret enflasyonun altında kaldı.
Tedarikçi burada çoğu zaman brütün %27 arttığını, işverene maliyetin ise daha çok arttığını söyler. Söylediği doğru, ama yalnız 1 puan kadar. SGK işveren primi 1 Ocak 2026'da %20,75'ten %21,75'e çıktı; teşviksiz katsayı 1,2275'ten 1,2375'e yükseldi. Böylece işverene maliyet 31.921,75 TL'den 40.874,63 TL'ye, yani %28,05 arttı (CSGB, 2025 ve 2026 dönemleri; Ağustos 2026 itibarıyla). Bu 1,04 puan tedarikçinin hakkıdır, talebin geri kalanı değil.
Sözleşmeye baştan yazılacak fiyat artışı maddesi
Artış maddesi sözleşme imzalanırken yazılır, zam talebi geldiğinde değil. Kamu bunu emredici kurala bağlamıştır; 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu m.8/2, fiyat farkına ilişkin esas ve usullerde "sözleşme imzalandıktan sonra değişiklik yapılamaz" der. Özel sözleşmede de mantık aynı. Kural, pazarlık gücü eşitken konur; maddenin imza öncesi adımlar içindeki yerini satın alma süreci gösterir.
Madde __ — Fiyat Uyarlaması.1 Sözleşme bedeli, aşağıdaki ağırlık ve endekslerle yılda bir kez, her yılın 1 Ocak tarihinde uyarlanır.
.2 Maliyet ağırlıkları: işçilik %, malzeme %, enerji %, amortisman %, genel gider ve kâr payı %__. Ağırlıkların toplamı 1,00'dir, sözleşme süresince değiştirilemez.
__.3 İşçilik kalemi asgari ücretin işverene maliyetindeki değişime; malzeme, enerji ve amortisman kalemleri Yİ-ÜFE (2003=100) ilgili alt endekslerinin bir önceki yılın aynı ayına göre yıllık değişimine bağlıdır. Değişim tanımı (yıllık ya da on iki aylık ortalama) burada tek seferde belirlenir, sonra değiştirilemez.
__.4 Genel gider ve kâr payı kalemi endekslenmez, sözleşme süresince sabittir.
__.5 Uyarlama oranı, her kalemin ağırlığı ile kendi endeks değişiminin çarpımları toplanarak bulunur; işçilik dışı katkıların toplamına 0,90 katsayısı uygulanır, işçiliğe uygulanmaz.
.6 Bir sözleşme yılındaki toplam artış, hesaplanan uyarlama oranı ile % tavan oranından hangisi düşükse onu aşamaz.
__.7 Yüklenici, uyarlama talebini en geç 30 Kasım'a kadar __.2'deki kalemlere ayrıştırılmış kırılım ve endeks dayanaklarıyla sunar; kırılım sunulmadan uyarlama görüşülmez.
__.8 Endeks değişimi negatifse bu madde aşağı yönlü de uygulanır.
__.9 Bu maddedeki esas ve usuller, sözleşme imzalandıktan sonra değiştirilemez.
__.8 ve __.9 olmadan madde tek yönlü çalışır; endeks gerilediğinde fiyat yerinde kalır, esas ve usuller de yeniden pazarlığa açık kalır.
Zam talebi nasıl reddedilir? Gerekçeli cevap yazısı örneği
Zam talebi, oranı tartışarak değil dayanağı isteyerek reddedilir. Aşağıdaki şablon oranın kendisini tartışmaz; bedelin yürürlükte olduğunu yazar, ağırlıklarının toplamı 1,00 olan kırılımı ister ve gerekçesiz kalan puan farkını sayıyla gösterir. Boşlukları kendi sözleşmenizin tarih ve oranlarıyla doldurun.
Sayın ,
..__ tarihli yazınızla, __ sayılı sözleşme kapsamındaki aylık hizmet bedelinde %__ artış talep ettiğinizi bildirdiniz. Talebinizi inceledik.
Sözleşmemizde fiyat artışına ilişkin hüküm bulunmadığından bedel, kararlaştırılan tutar olarak yürürlüktedir. Bildiriminiz kabulümüze bağlı bir tekliftir; tek taraflı olarak bedeli değiştirmez.
Talebi değerlendirebilmemiz için bedelin işçilik, malzeme, enerji, amortisman ile genel gider ve kâr payına ayrıştırılmış, ağırlıklarının toplamı 1,00 olan kırılımını talep ediyoruz. Kırılım sunulmadıkça talep görüşülemeyecektir.
Ekteki ön değerlendirmemizde gerekçelendirilebilir artış oranı %__ hesaplanmıştır. Talebinizin bu oranı aşan __ puanlık kısmı için sunulmuş bir dayanak yoktur.
Bu çerçevede %__ oranındaki talebiniz mevcut hâliyle kabul edilmemiştir. ..____ tarihine kadar kırılımı iletmeniz hâlinde talep yeniden değerlendirilecektir.
Ayrıca önümüzdeki dönem için teklif toplama süreci başlatılacak, mevcut tedarikçimiz olarak bu sürece davet edileceksiniz.
Bilgilerinize sunarız.
Yukarıdaki cevap metni yalnızca müzakere yazışmasıysa e-posta yeterlidir. Fesih, dönme ya da temerrüt sonucu doğuracak bir irade açıklaması yapıyorsanız Türk Ticaret Kanunu m.18/3 devreye girer; tacirler arasında bu ihtarlar noter, taahhütlü mektup, telgraf veya KEP ile yapılır.
Zam anı neden yeniden teklif toplamanın doğal anıdır?
Çünkü fiyatı masaya tedarikçi açmıştır. Sözleşme ortasında fiyatı yeniden sormak "güvensizlik" gibi durabilir; tedarikçi %40 istediği anda karşılaştırma yapmak olağan ticari reflekstir. Yukarıdaki cevap yazısının son maddesi, yani yeni dönem için teklif toplanacağı bildirimi, bunu ilan eder; çoğu durumda talep, siz teklif toplamayı bitirmeden aşağı çekilir.
180 daireli bir sitenin yönetimi, temizlik firmasının %40 talebine karşı kırılım ister; kırılım gelmez. Yönetim aynı hafta üç firmaya aynı şartnameyle çağrı çıkarır. On gün sonra masada üç fiyat vardır, mevcut tedarikçi %22'ye iner. Şartnameyi değiştirmeden çağrıya çıkın; aynı teknik şartnameyle toplanan teklifler tek zeminde gelir.
ELMAP'ta zam sonrası yeniden teklif nasıl toplanır?
ELMAP'ta bir alım talebi açar, şartnamenizi ve kırılım istediğiniz kalemleri yazar, teklif tipini seçersiniz. Kapalı Teklif tipinde zarflar kendiliğinden açılmaz; süre dolunca talep sahibi tek seferlik, kayıtlı bir işlemle açar. Böylece mevcut tedarikçinizin yeni fiyatı, siz açana kadar kimsede olmaz.
Teklif formuna işçilik, malzeme ve genel gider satırlarını ayrı koyabilirsiniz; teklifler aynı düzende geldiği için ağırlık hesabını doğrudan tablodan çıkarırsınız. Katılımı Herkese Açık, Kategorili ya da Davetli olarak belirlersiniz. Adımlar alım talebi açma yazısındakiyle aynı; çağrı metni için fiyat teklifi isteme yazısı örneği iskelet verir.
Sık Sorulan Sorular
Zam talebini kaç gün içinde cevaplamalıyım?
Yasal bir cevap süresi yok; sözleşmenizde yazmıyorsa süre serbesttir. Yine de birkaç iş günü içinde yazılı cevap verin ve talebin kırılım gelene kadar görüşülmeyeceğini belirtin.
Zam bildirimine hiç cevap vermezsem ne olur?
Sessizlik kabul sayılmaz; sözleşme fiyatı yürürlükte kalır. Tedarikçi yeni fiyattan fatura kesmeye başlarsa itiraz kaydınızı yazılı düşün; ödemeyi ihtirazi kayıtla yapmak sonraki iadeyi kolaylaştırır.
Durdurursa kural olarak sözleşmeye aykırı davranmış olur; maliyet artışı ifayı imkânsız kılmaz. Ne var ki duran hizmet önce sizin işinizi aksatır. Hakkınızı yazılı olarak saklı tutarken yedek tedarikçi arayışını aynı hafta başlatın ve aksamayı tarihiyle kayda geçirin.
Ara dönemde ikinci bir zam talebi gelirse ne yapmalı?
Aynı yıl içindeki ikinci talep, çoğu zaman ilkinin dayanağının zayıf olduğunu gösterir. Kırılımı yeniden isteyin ve hangi kalemin ilk talepten bu yana ne kadar hareket ettiğini sorun. Uyarlama yılda bir kez yazılıysa ikinci talep zaten madde dışıdır.
Zam talebini reddederken noter şart mı?
Yalnızca müzakere cevabı veriyorsanız e-posta yeterlidir. Fesih, dönme veya temerrüt sonucu doğuracak bir bildirim yapıyorsanız TTK m.18/3 uyarınca noter, taahhütlü mektup, telgraf veya KEP gerekir.
Maliyet kırılımı vermeyen tedarikçiye ne denir?
"Kırılım olmadan zam görüşülmez" denir, talep açık bırakılır. Kırılım istemek ticari sır ihlali değildir; kalem ağırlıklarını istiyorsunuz, alış faturalarını değil. Kırılım gelmiyorsa aynı hafta teklif toplamaya başlayın.
Endeks düşerse fiyat da düşer mi?
Sözleşmeye yazdıysanız düşer. Kamu mevzuatındaki "ödenir veya kesilir" ifadesi mekanizmanın iki yönlü olduğunu gösterir. Aşağı yönlü uygulama yazılmazsa endeks gerilediğinde fiyat yerinde kalır.
Kısaca
Zam görüşmesini oran değil kırılım belirler; kırılımı olmayan talep, tartışılacak bir teklif bile değildir. Ticari tedarikte yasal tavan yoktur, o tavanı sözleşmedeki artış maddesi kurar. Maddeyi imza anında yazın; zam geldiğinde hem gerekçe isteyin hem teklif toplayın.
Zam talebini karşılaştırılabilir tekliflerle sınayın. ELMAP'ta alım talebinizi açar, kalem kalem fiyat ister ve teklifleri aynı zeminde görürsünüz. Mevcut tedarikçinizi de aynı çağrıya davet edebilirsiniz. Lansman döneminde tamamen ücretsiz. Alım talebi oluştur · Tedarikçiyseniz açık alım taleplerini görüntüleyin.
