Çerçeve Sözleşme ve Yıllık Fiyat Anlaşması · ELMAP
çerçeve sözleşme
Çerçeve Sözleşme ve Yıllık Fiyat Anlaşması: Teklif Toplamadan Fiyat Sabitleme
Çerçeve sözleşme, birim fiyatı sabitlerken alım yükümlülüğü doğurmayan şemsiyedir. Üç modelin karşılaştırması, çerçeveye geçme eşiğini veren hesap ve kopyalanabilir sekiz madde ile tek tedarikçi riskinin tasarımı.
ELMAP 11 dk okuma
Çerçeve sözleşme, alıcı ile tedarikçi arasında belirli bir dönem boyunca geçerli birim fiyatları, teslim ve ödeme koşullarını önceden belirleyen; her siparişin ayrı bir sözleşme doğurduğu şemsiye sözleşmedir. Kısa cevap: aynı kalemi yılda dörtten fazla satın alıyor ve yıllık miktarı kestiremiyorsanız doğru kurgu, miktar taahhüdü içermeyen birim fiyat listeli bir çerçeve sözleşmedir.
Bu konuyu araştıran alıcı üç yanlış kapı çalıyor: "çerçeve anlaşma" kamu idarelerini bağlayan 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nu, "çerçeve sözleşme" Sermaye Piyasası Kurulu'nun yatırım hizmetleri sözleşmesini, "fiyat sabitleme" ise kartel tanımını getiriyor. Oysa yasak olan, rakip teşebbüslerin fiyat tespitinde anlaşmasıdır (4054 sayılı Kanun m.4; ceza m.16'da, bir önceki mali yıl gayri safi gelirinin yüzde onuna kadar). Tedarikçinizle birim fiyatta anlaşmak ise dikey bir tedarik ilişkisi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.26'daki sözleşme özgürlüğü kapsamında.
Aşağıda üç modelin tablosu, çerçeveye geçme eşiğini veren hesap, kopyalanabilir sekiz madde ve bağımlılığı azaltan bir tasarım var. Alımın adımlarını anlattık; burada sözleşme katmanı var.
Çerçeve sözleşme nedir, çerçeve anlaşmadan farkı ne?
Özel sektörde ikisi aynı yapıyı anlatır. Fark hukuki kaynakta: çerçeve anlaşma kamu ihale mevzuatının tanımlı terimi, çerçeve sözleşme ise Türk Borçlar Kanunu'nda düzenlenmemiş, doktrinde atipik ve sürekli nitelikte kabul edilen bir sözleşme. TBK m.12'ye göre geçerlilik kanunda aksi öngörülmedikçe şekle bağlı değil, yani noter ya da resmî onay gerekmez.
Kamu tarafında tanım net: 4734 sayılı Kanun m.4 çerçeve anlaşmayı, belirli bir dönemdeki alımların fiyatını ve mümkünse miktarını tespit eden anlaşma sayar. Çerçeve Anlaşma İhaleleri Uygulama Yönetmeliği süreyi kırk sekiz ayla sınırlar (m.5/b), taraf istekli sayısının üçten az olamayacağını (m.6/1) ve münferit sözleşme birim fiyatının çerçevedekini aşamayacağını (m.6/7) yazar; Kanun'un Ek Madde 2'si ise koşulların tamamı baştan belirlenmişse tek istekliye izin verir. Kamu kuralları size örnek olur, sizi bağlamaz.
Üç model: her seferinde teklif mi, çerçeve mi, taahhütlü yıllık mı?
Tekrarlayan bir alımda seçim, fiyat avantajı ile bağımsızlık arasında yapılır. Her siparişte teklif toplamak sizi özgür bırakır ama yılda onlarca tur yedirir. Miktar taahhüdü daha iyi birim fiyat getirir, karşılığında sizi tek tedarikçiye kilitler. Çerçeve ikisinin ortasında durur.
Kriter
A) Her seferinde teklif
B) Birim fiyat listeli çerçeve
C) Miktar taahhütlü yıllık
Fiyat seviyesi
Anlık, oynak
Liste eki üzerinden sabit
En düşük
Alım yükümlülüğü
Yok
Yok — açıkça yazılmalı
Var: al-ya-da-öde ya da cezai şart
Tedarikçi sayısı
Sınırsız
İki (birincil/ikincil)
Çoğunlukla tek
Uygun alım
Seyrek, tekil
Öngörülemeyen sarf ve bakım parçası
Öngörülebilir hammadde
Yıllık miktarı yüzde yirmi hata payıyla öngörebiliyor musunuz? Hayırsa C elenir. Aynı kalemden yılda dörtten fazla sipariş açıyor musunuz? Hayırsa A yeterli. Bu kalemin gelmemesi operasyonunuzu durdurur mu? Evetse B'yi iki tedarikçili kurun.
Çerçeveye geçmek hangi tutardan sonra kârlı?
220 odalı bir otelin teknik servisi yılda 24 sipariş açıyor: filtre, kayış, armatür, tesisat parçası. Bir teklif turunun maliyetine dair yayımlanmış yerli veri yok; hesabı kendiniz yapacaksınız. Saatlik yüklü maliyet, işverene aylık toplam maliyetin 225 saate bölünmesiyle bulunur (30 gün × 7,5 saat). Asgari ücretlide taban 40.214,03 ÷ 225 = 178,7 TL/saat; bu rakam 2 puanlık SGK indirimli imalat dışı işveren maliyetidir (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 2026; imalatta 39.223,13, indirimsiz 40.874,63 TL). Aylık maliyeti 100.000 TL olan bir uzmanda 444 TL/saat.
Turun kaç saat sürdüğünü ölçene kadar şu varsayımla çalışın — bizim şablonumuz, ölçüm değil: özellik netleştirme 0,5 saat, teklif isteme yazısı 1, takip 1,5, karşılaştırma 1, onay 1, sipariş 1; toplam altı saat. Model B'nin yıllık turunu 20 saat, sipariş başına işlemi 0,5 saat varsaydık:
Model A: 24 × 6 × 444 = 63.936 TL/yıl
Model B: (20 + 24 × 0,5) × 444 = 14.208 TL/yıl
Süreç tasarrufu: 49.728 TL/yıl
Kırılma noktası yılda dört sipariş: altında A, üstünde B ucuza gelir. Spot teklifin getirdiği ek fiyat avantajını da yıllık alım tutarının yüzdesi olarak tahmin edin; bu oran yüzde bir ise 49.728 TL'lik tasarrufu ancak 5,0 milyon TL/yıl hacimde geri verirsiniz. Üstündeyseniz çerçeveyi tavan fiyat kurun, siparişte fiyatı kırdırın.
Çerçeve sözleşmede hangi maddeler bulunmalı?
Sekiz madde çerçevenin çekirdeğini kurar: birim fiyat listesi eki, fiyat geçerlilik süresi ve güncelleme formülü, miktar taahhüdünün açıkça yazılması, sipariş usulü, asgari-azami sipariş miktarı, ödeme vadesi, damga vergisi, süre-yenileme-saklama. Genel hükümler burada yok, altlarında kopyalayabileceğiniz metin bulacaksınız.
1. Birim fiyat listesi eki
"Geçerli birim fiyatlar, sözleşmenin ayrılmaz parçası olan EK-1 Birim Fiyat Listesi'nde yer alır. EK-1'de bulunmayan kalemler kapsam dışıdır." EK-1'e kalem kodu, teknik tanım, birim, birim fiyat ve para birimi yazın, toplam bedel yazmayın. Kalem tanımını teknik şartname nasıl hazırlanır yazısındaki sırayla kurun.
2. Fiyat geçerlilik süresi ve güncelleme kuralı
"EK-1'deki birim fiyatlar ../../20.. – ../../20.. arasında geçerlidir ve Tedarikçi tarafından tek taraflı değiştirilemez." Güncelleme kuralı formüle bağlı olmalı — "taraflar mutabık kalırsa" hiçbir şey demektir. TÜİK verilerine göre Temmuz 2026'da yıllık TÜFE %31,75, Yİ-ÜFE %27,83; on iki ay sabit fiyat isterseniz tedarikçi bu beklentiyi peşinen fiyata gömer.
3. Miktar taahhüdü var mı, yok mu?
Taahhüt vermiyorsanız bunu susarak değil yazarak yapın: "İşbu sözleşmenin imzalanmış olması Alıcı'ya asgari alım veya alım yapma yükümlülüğü getirmez." Kamuda da böyle (Çerçeve Anlaşma İhaleleri Uygulama Yönetmeliği m.5/d).
Taahhüt veriyorsanız yaptırım al-ya-da-öde yapısı ya da cezai şarttır. TBK m.182/3'e göre hâkim aşırı cezai şartı kendiliğinden indirir, ama TTK m.22 uyarınca tacir cezanın fahişliğini ileri sürüp indirim isteyemez. Tutarı imzadan önce en kötü senaryoyla çarpın.
4. Sipariş usulü: e-posta yeterli mi?
Sipariş için evet, fesih için hayır. TBK m.12 gereği sipariş şekle bağlı değildir. TTK m.18/3 ise temerrüde düşürme, fesih ve sözleşmeden dönme bildirimlerini noter, taahhütlü mektup, telgraf ya da KEP kanalına bağlar. Bu şartın geçerlilik mi ispat şartı mı olduğu tartışmalı, baskın uygulama ispat şartı yönünde. Tartışmayı hiç açmamak için fesih bildirimini noterden ya da KEP'ten yapın; sıradan e-posta bunu karşılamaz.
EK-2 Sipariş Formu'nu da ekleyin: kalem kodu, miktar, teslim yeri, teslim tarihi. TBK m.6'daki "uygun süre" belirsizliğini de şu cümleyle kapatın: "Alıcı'nın EK-2 formatında gönderdiği sipariş, 2 iş günü içinde yazılı olarak reddedilmezse kabul edilmiş sayılır."
5. Asgari ve azami sipariş miktarı
"Tek bir siparişin asgari tutarı .... TL'dir. Bir takvim ayında EK-1'deki azami aylık miktar aşılırsa Tedarikçi teslim süresini .... gün uzatabilir." Asgari tutar tedarikçiyi lojistik zarardan, azami miktar sizi sürprizden korur.
6. Ödeme vadesi
Sözleşmeye 90 gün yazmayı düşünüyorsanız durun. TTK m.1530/5 uyarınca ödeme süresi kural olarak altmış günü aşamaz; alacaklı KOBİ ise ya da borçlu büyük ölçekliyse hiçbir koşulda aşılamaz. KOBİ eşiği, 250 kişiden az çalışan ve yıllık cirosu ya da bilançosu 1 milyar TL'yi aşmayan işletmedir (KOBİ Yönetmeliği, 7 Ağustos 2025 değişikliği, RG S.32979; Ağustos 2026 itibarıyla).
Tarım-gıda ürününde ek rejim yalnızca üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler arasında geçerli. 6585 sayılı Kanun m.7/2'ye göre otuz günde bozulabilen üründe süre, alacaklı küçük–borçlu orta veya büyükse ya da alacaklı orta–borçlu büyükse otuz, diğer hâllerde kırk beş günü geçemez. Bozulmayan üründe sınır altmış gün (m.7/3), aşımda idari para cezası doğar (m.18/1-b). Perakende zincirinin dışındaki alıcıyı bağlayan hüküm TTK m.1530.
Vade yazmamak da korumaz: fatura alındıktan otuz gün sonra ihtarsız temerrüde düşersiniz (TTK m.1530/4). 2026 temerrüt faizi %43,00, asgari giderim 2.020,00 TL (TCMB tebliği, RG 02.01.2026). Vadenin fiyata etkisi için 30-60-90 gün karşılaştırmasına bakın.
7. Damga vergisi
488 sayılı Damga Vergisi Kanunu m.1 ve m.10 uyarınca belli parayı ihtiva etmeyen sözleşme damga vergisine tabi değil. Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı'nın 12.06.2018 tarihli ve B.07.1.GİB.4.06.17.02-155[958]-227197 sayılı özelgesi bu yönde; özelge yalnızca başvuranı bağlar. Belli para varsa 2026 oranı binde 9,48: taahhüdünüz olmayan bir çerçeveye "toplam bedel 5.000.000 TL" yazarsanız harcamayabileceğiniz para üzerinden 47.400 TL vergi doğar. Verginin kimde kalacağına mali müşavirinizle karar verin.
8. Süre, yenileme ve saklama
"Sözleşme .... tarihinde sona erer. Taraflardan biri sona ermeden en az 60 gün önce yazılı bildirimde bulunmadıkça sözleşme aynı şartlarla bir yıl uzar." Sessiz yenileme rahattır ve tehlikelidir: fiyat kıyaslamasını bir yıl daha ertelersiniz. Sözleşme ve EK-1 revizyonları TTK m.82 gereği on yıl saklanır.
Tek tedarikçiye bağımlılık riski nasıl azaltılır?
Bunu sözleşmeye sonradan yama atarak değil, baştan tasarımla çözersiniz. Payı ikiye bölmek birincil tedarikçinin fiyat gücünü dengeler, yıl ortası kıyas hakkı sabit fiyatın piyasadan kopmasını engeller, tazminatsız çıkış maddesi ayrılma maliyetini sıfırlar. Üçü de imza öncesinde yazılır, sonradan eklenemez.
1. Payı ikiye bölün: yüzde 70 / yüzde 30
Payı bölmenin gerekçesi hukuki değil, ticari: ikincil tedarikçi canlı kaldığı için birincilin fiyat gücü sınırlanır ve teslim aksadığında çalışan bir alternatifiniz olur. Hukuk yalnızca sözleşmeye münhasırlık yazdığınızda devreye girer. Rekabet Kurumu'nun 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği m.3/d, alıcının bir önceki yıl alımlarının yüzde sekseninden fazlasını tek sağlayıcıdan yapmasını zorunlu kılan kaydı rekabet etmeme yükümlülüğü sayar. Hedef yazarsanız yükümlülük doğmaz, taahhüt yazarsanız doğar. m.5/a uyarınca beş yılı aşan böyle bir yükümlülük grup muafiyetinden yararlanamaz — yasak değildir, muafiyetin dışına çıkar ve 4054 sayılı Kanun m.5 kapsamında ayrıca değerlendirilir. Tebliğ zaten sağlayıcının pazar payı yüzde otuzu aşmadıkça muafiyet tanır (m.2).
Payları yılda bir kez teslim performansına ve fiyata göre dağıtın: "Alıcı, EK-1 kapsamındaki yıllık ihtiyacının azami %70'ini Birincil Tedarikçi'den, kalanını İkincil Tedarikçi'den karşılamayı hedefler. Bu oranlar hedef niteliğindedir, taahhüt teşkil etmez." Kaç tedarikçiyle çalışmanın anlamlı olduğunu kaç firmadan teklif alınmalı yazısında hesapladık.
2. Yıl ortası fiyat kıyas hakkını saklı tutun
"Alıcı, sözleşme süresince EK-1 kalemleri için piyasadan yazılı teklif toplayabilir. Aynı koşullarda daha düşük teklif elde ederse Tedarikçi'ye bildirir; Tedarikçi 10 iş günü içinde eşleşmezse Alıcı ilgili kalemi kapsam dışına çıkarabilir veya sözleşmeyi feshedebilir." Bu kayıtlar rekabet hukukunda "en çok kayrılan müşteri" başlığı altında tartışılır; ölçeğiniz büyükse avukatınıza sorun.
3. Tazminatsız çıkış maddesi koyun
"Taraflardan her biri, 30 gün önceden yazılı bildirimle sözleşmeyi tazminatsız feshedebilir. Fesih öncesi verilmiş siparişler EK-1 fiyatlarıyla tamamlanır." Bu bildirim de TTK m.18/3 kapsamında; e-posta ile fesih bildirdiğinizi sanıp aylarca beklemeyin.
Süre bitmeden 60 gün önce ne yapmalısınız?
Çerçevenin en sık görülen çöküş biçimi, sessiz yenilemeyle fiyatın bir yıl daha dondurulmasıdır. Otelin çerçevesi 31 Aralık'ta bitiyorsa geri sayım 1 Kasım'da başlar. Aşağıdaki program mevzuat değil, önerimizdir.
Gün
Yapılacak iş
T-60
Yenilememe bildirimini bugün gönderin (TTK m.18/3 kanalıyla), geçen yılın alımını kalem bazında çıkarın
T-50
Fiyatları piyasayla kıyaslayın, davet listesini kurun (iki mevcut tedarikçi, iki yeni aday)
T-45
Teklif isteme yazısını gönderin, kalem kodlarını ve gerçekleşen miktarları ekleyin
T-30
Teklif son tarihi; geçerlilik süresini açıkça sorun
T-5
Karar, payların yeniden dağıtımı, yeni EK-1 ve imza
Gelen teklifleri aynı zemine indirmek başlı başına bir iş: vade, nakliye ve tevkifat farkları kalemleri kıyaslanamaz kılar. Karşılaştırmayı puana dökmeyi ağırlıklı puanlama tablosunda anlattık.
ELMAP'ta çerçeve öncesi teklif turu nasıl çalışır?
ELMAP, kurumsal alıcıların (site yönetimleri, oteller, okullar, fabrikalar, zincir işletmeler) imza öncesi teklif turunu yürütür, çerçeve sözleşmenizi imzalamaz. Alım talebinde kalem listenizi ve yıllık tahmini miktarları girer, katılımı Herkese Açık, Kategorili ya da Davetli seçersiniz. EK-1'e yazdığınız fiyatın arkasında kaç teklif olduğunu böylece bilirsiniz.
Kapalı Teklif seçtiğinizde zarflar kendiliğinden açılmaz: kapalı zarf usulünde olduğu gibi süre dolunca talep sahibi tek seferlik, kayıtlı bir işlemle açar. Canlı Eksiltme seçerseniz katılımcı kendi durumunu görür ve fiyatını iyileştirebilir; canlı eksiltmenin tur mantığını ayrıca yazdık. Lansman döneminde tamamen ücretsiz.
Sık Sorulan Sorular
Çerçeve sözleşme ile çerçeve anlaşma aynı şey mi?
Pratikte aynı yapıyı anlatırlar, kaynakları farklıdır. Çerçeve anlaşma 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun tanımlı terimidir ve idareleri bağlar. Kamu dışındaki alıcılar için böyle bir tanım yok; imzaladığınız belge atipik bir sözleşmedir.
Yıllık fiyat anlaşması yapmak rekabete aykırı mı?
Hayır, tedarikçinizle yaptığınız dikey fiyat anlaşması sözleşme özgürlüğü kapsamındadır. Yasak olan, rakip teşebbüslerin fiyat tespitinde anlaşması, pazar paylaşması veya ihaleye danışıklı girmesidir (4054 sayılı Kanun m.4; ceza m.16'da).
Miktar taahhüdü vermeden fiyat sabitlenebilir mi?
Evet; kamu modelinde bile idarenin alım yükümlülüğü yoktur. Taahhüt vermiyorsanız bunu açık bir cümleyle yazın, sessizlik sonradan tartışma doğurur.
Fiyat kaç ay sabit kalmalı?
Yasal üst sınır yok; kamudaki kırk sekiz aylık azami süre sizi bağlamaz. Yıllık enflasyonun yüzde otuzun üzerinde seyrettiği bir dönemde on iki ayı aşan sabitleme, tedarikçinin riski peşinen fiyata gömmesine yol açar. Bir yıl artı üç aylık fiyat dilimleri daha gerçekçi.
Toplam bedel yazmazsam damga vergisi doğar mı?
Belli parayı ihtiva etmeyen sözleşme damga vergisine tabi olmaz; belli para varsa 2026 oranı binde 9,48. Taahhüdünüz yoksa toplam bedel yazmayın. Sipariş formlarınızın ayrı kâğıt sayılıp sayılmayacağını mali müşavirinize sorun.
Tek tedarikçiyle çalışmak riskli mi?
Kritik kalemde riskli: teslim aksadığında alternatifiniz yoksa operasyon durur, yıl ortası pazarlığında da elinizde koz kalmaz. Payı ikincil bir tedarikçiyle bölün ve tazminatsız çıkış maddesi koyun.
Kısaca
Çerçeve sözleşme, fiyatı sabitlerken alım yükümlülüğü doğurmayan bir şemsiyedir; doğru kurulduğunda yılda tek teklif turuyla onlarca turun işini görür. Bağlayıcı olan kamu mevzuatı değil, ödeme vadesi tavanı, cezai şartta tacir sıfatınız ve rekabet hukukunun münhasırlık eşikleri. Miktarı öngöremiyorsanız taahhüt vermeyin ve kritik kalemde tek tedarikçiye yaslanmayın, bitişten altmış gün önce geri sayımı başlatın.
Çerçeve sözleşmenizin birim fiyatları tek bir görüşmeden değil, karşılaştırılabilir bir turdan çıksın. ELMAP'ta kalem listenizi ve yıllık tahmini miktarları girerek alım talebi açar, tedarikçilerden aynı yapıda teklif alırsınız. Gelen teklifleri kalem kalem karşılaştırıp EK-1'inizi bu turdan çıkan fiyatlarla doldurursunuz. Lansman döneminde tamamen ücretsiz. Alım talebi oluştur · Tedarikçiyseniz açık alım taleplerini görüntüleyin.
