Site Çatı ve Cephe Tadilatı: Metraj ve Hakediş · ELMAP
yapım işi
Site Çatı ve Cephe Tadilatı Bir Yapım İşidir: Metraj, Hakediş ve Kabul
Çatı, cephe ve mantolama bir yapım işidir; mal ya da hizmet alımı gibi yürütülmez. Metraj ve birim fiyat cetveli, ara hakediş icmali, keşif dışı iş maddesi ve iki aşamalı kabul zinciri sayılarla.
ELMAP 12 dk okuma
Çatı yenileme, cephe mantolaması ve dış cephe kaplaması bir yapım işidir: satın aldığınız şey rafta duran bir ürün ya da aylık bedelli bir hizmet değil, metrajla ölçülen bir imalattır. Bu tek fark teklif isteme biçiminizi de ödeme takviminizi de kabul usulünüzü de değiştirir.
Kısa cevap: teklif istemeden önce metraj ve keşif özeti çıkarılır, sözleşmeye birim fiyat cetveli eklenir, ödeme ara hakedişlerle yapılır, kabul iki aşamalıdır — geçici kabul, teminat süresi, kesin kabul. Tek aşamalı teslim-kabulü teslim ve kabul tutanağı yazısı anlatıyor; çatıda kabul tek aşamalı değildir ve bu yazının çekirdeği ikinci aşamadır.
Hukuki not: Yapım İşleri Genel Şartnamesi (YİGŞ) 4734 sayılı Kanun'a tabi idareler içindir, site yönetimini bağlamaz; sizin dayanağınız Türk Borçlar Kanunu'nun eser sözleşmesi hükümleridir (m.470-486). YİGŞ'yi ek yaparsanız metraj, hakediş ve kabul usulü hazır tanımlarla gelir; uygulanacak maddeleri tek tek sayın. Aşağıda üç alım türünü ayıran tablo, götürü ile birim fiyat arasında karar veren üç soruluk test, ara hakediş icmali, keşif dışı iş maddesi ve kabul zinciri var.
Yapım işi, mal ve hizmet alımından hangi noktada ayrılır?
Ayrım fiyatta değil, miktarın ne zaman kesinleştiğindedir. Mal alımında miktar siparişte, hizmet alımında sözleşmede bellidir; yapım işinde imalat ilerledikçe ortaya çıkar. Ödemenin ölçü birimi de bu yüzden fatura değil, ölçülmüş imalattır.
Mal alımı
Hizmet alımı
Yapım işi
Ölçü birimi
adet, kg, lt
ay, kişi, sefer
m², metretül — metraj
Kabul usulü
tek tutanak
dönemsel performans
geçici kabul → teminat → kesin kabul
Ödeme mekaniği
teslimde fatura
ay sonu fatura
ara hakediş (metraja bağlı)
Asıl risk
fiyat
performans
miktar ve gizli imalat
Nisabı işin niteliği belirler; kararın deftere nasıl geçeceği site yönetiminde alım karar yetkisi yazısının konusu. İki eşiği burada bilin: ısı yalıtımı (mantolama) kat maliklerinin sayı ve arsa payı çoğunluğuyla kararlaştırılır (634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m.42/4); ortak yerlerde onarım ve değişik renkte dış cephe boyası bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızasını ister (KMK m.19/2). Giderlere malikler arsa payı oranında katılır (KMK m.20/b, m.20/c). Yanlış nisapla alınan karar dava edilebilir: süre bir ay, her hâlde karar tarihinden altı ay (KMK m.33).
Teklif istemeden önce hangi belge hazırlanır?
Metraj ve keşif özeti. Ölçülmemiş bir işin teklifi karşılaştırılamaz: üç teklif üç farklı miktar varsayar, en düşük fiyat çoğu zaman en dar kapsamdır. Çatının izdüşüm alanı, cephenin net yüzey alanı, dere ve mahya metretülü, baca sayısı ve iskele kurulacak cephe uzunluğu dosyaya yazılır.
Çatı yenileme için üç firma çağrılır; biri 320 m² sayar, biri 355 m², biri "çatı komple" der. Aradaki 35 m², aşağıdaki cetvelin birim fiyatlarıyla yaklaşık 165.000 TL eder ve karşılaştırma çöker. Fark çoğu zaman hile değil, tanım farkıdır: izdüşüm alanı çatının yere düşen gölgesi, kaplama alanı ise eğimli yüzeydir ve izdüşümün 1/cos(eğim) katıdır — 25 derecede 1,10, 30 derecede 1,15, 45 derecede 1,41. İzdüşümü ve eğim açısını birlikte yazın, "birim fiyatlar eğimli kaplama alanı üzerinden verilecektir" cümlesini ekleyin. Kapsam kalemlerini nasıl yazacağınızı teknik şartname nasıl hazırlanır anlatıyor; teklifleri aynı satırlara oturtmak için teklif normalizasyon tablosu yazısına bakın.
Götürü bedel mi, birim fiyat cetveli mi?
Kural: imalat sınırı net ve ölçülebilirse götürü bedel, sürprize açıksa birim fiyat. Üç soru karar verdirir: imalatın sınırı bugün ölçülebiliyor mu? Sökmeden görülemeyen imalat var mı — mertek çürüğü, sıva altı, baca dibi, dere sacı? Miktar sapması yüzde 10'u aşabilir mi? İlkine evet, diğer ikisine hayır diyemiyorsanız birim fiyat cetveli kurun.
Götürüde TBK m.480 nettir: eser öngörülenden fazla emek ve masraf gerektirse bile yüklenici bedelin artırılmasını isteyemez. Birim fiyatta miktar değişir, fiyat sabit kalır. Karma çözüm çoğu işe uyar: cephe boyası ve mantolaması götürü, çatı altı ahşap imalatları birim fiyat.
Keşif dışı iş çıkarsa fiyatı kim belirler?
Sözleşmede tarifi yoksa siz belirlemezsiniz. TBK m.481 uyarınca bedeli önceden belirlenmemiş eserde fiyat, "yapıldığı yer ve zamanda eserin değerine ve yüklenicinin giderine bakılarak" belirlenir — yani iş bittikten sonra pazarlıkla ya da bilirkişiyle. Çürük mertek çıktığında masadaki zayıf taraf, çatısı açık duran sizsiniz.
Sözleşmeye konulacak madde:
Keşif dışı imalatlar öncelikle ekli birim fiyat cetvelindeki pozlardan ödenir. Cetvelde karşılığı bulunmayan imalatın birim fiyatı, imalattan önce taraflarca yazılı mutabık kalınan, girdilerin miktar ve rayicini gösteren analizle belirlenir. Analiz tutarına yüzde 10 yüklenici kârı ve yüzde 15'i geçmemek üzere genel gider eklenir. Yazılı mutabakatsız imalatın bedeli ödenmez; keşif dışı toplam sözleşme bedelinin yüzde 20'sini aşamaz.
Çarpanlar keyfi değil: YİGŞ m.22/5 yüzde 10 kâr ile yüzde 15'e kadar genel gider öngörüyor; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 2026 Yılı Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Tebliği de aynı yüzdelerle hesaplıyor (RG 03.02.2026-33157).
Sökümde üç mertek çürük çıktı; cetvelde çelik takviye pozu yok. Analiz şöyle kurulur: 18 mt kutu profil 8.640 TL, 6 saat kaynakçı 3.120 TL, 6 saat düz işçi 1.860 TL, sarf 400 TL — toplam 14.020 TL. Yüzde 10 kâr ile yüzde 15 genel gider (3.505 TL) eklenince poz bedeli 17.525 TL, metresi 973,61 TL. Rayiçlerin tarihini tutanağa düşün, imzasız imalata başlatmayın.
Hakediş nasıl hesaplanır ve ne zaman ödenir?
Hakediş, gerçekleşen imalatın metrajla ölçülüp birim fiyatla çarpılması, avans mahsubu ile teminat kesintisi düşülerek net ödemeye dönüşmesidir. Yasal varsayılan lehinize değil: TBK m.479/1'e göre bedel eserin teslimi anında muaccel olur — sözleşmede yazmıyorsa ara hakediş doğmaz, parayı sonda ödersiniz. Ara hakediş sözleşmeye yazıldığı için doğar; kalemler ve bedelleri ayrıştırılmışsa m.479/2 mantığıyla ölçülen her parçanın bedeli o parça bitince istenebilir.
Piyasada dolaşan çatı tadilat sözleşmesi şablonlarında en sık rastlanan ödeme kalıbı "yüzde 50 peşin, yüzde 50 iş bitiminde"dir; bu, işin yarısını ölçmeden ödemektir. Sitede işleyen sade takvim: ölçüm 5 iş günü, onay 7 iş günü, ödeme 10 iş günü.
8 daireli bir apartman, 320 m² çatı yenileme, birim fiyat esaslı sözleşme. Sözleşme bedeli 1.510.100 TL (KDV hariç), avans yüzde 25 (377.525 TL, teminat karşılığı), teminat kesintisi yüzde 5, KDV yüzde 20. İkinci ara hakedişin imalat icmali:
Poz
Sözleşme miktarı
Bu hakediş
Birim fiyat (TL)
Tutar (TL)
1 — Söküm/moloz (m²)
320
0
420
0
2 — Ahşap karkas (m²)
320
120
1.350
162.000
3 — Su yalıtımı (m²)
340
190
640
121.600
4 — Isı yalıtımı (m²)
320
320
780
249.600
5 — Kiremit örtü (m²)
320
210
1.180
247.800
6 — Çinko dere (mt)
46
26
2.150
55.900
İmalat tutarı
836.900
İmalat tutarına yüzde 20 KDV (167.380 TL) eklenince fatura 1.004.280 TL olur. İmalat tutarının yüzde 25'i avans mahsubu (209.225 TL), yüzde 5'i teminat kesintisi (41.845 TL) olarak düşülür; net ödenecek 753.210 TL. Kümülatif imalat sözleşme bedelinin yüzde 88,6'sına, biriken teminat 66.865 TL'ye ulaşır.
KDV matrahı imalat tutarıdır; avans mahsubu ve teminat kesintisi KDV'yi değil ödemeyi düşürür. Sözleşmeye "hakediş sayfasına ihtirazi kayıt düşülebilir" hükmünü koyun; imza tek başına kazanılmış hak yaratmasın. Avansı hangi güvenceye bağlayacağınızı tedarikçi avansı ve avans güvencesi yazısı anlatıyor; gecikme cezasının oranı ve tavanı için gecikme cezası ve cezai şart maddesi yazısına bakın.
Geçici kabul ile kesin kabul arasındaki fark nedir?
Geçici kabul, imalatın bitip yapının kullanıma alındığı andır; kesin kabul, teminat süresi boyunca kusur çıkmadığının tespit edildiği andır. Arada geçen süre teminat süresidir ve YİGŞ m.42'ye göre sözleşmede aksine hüküm yoksa on iki aydan az olamaz. Çatı ve su yalıtımında bu süre şarttır: bir kış geçmeden kesin kabul yapılmaz — Mart'ta biten iş için 12 ay, ertesi Mart demektir.
Zincir şöyle: imalatın bitişi → yüklenicinin yazılı başvurusu → ön inceleme ve eksik-kusur listesi → geçici kabul tutanağı → teminatın yarısı iade → 12 aylık teminat süresi (bakım ve kusur giderme yüklenicide, YİGŞ m.43) → kesin kabul tutanağı → kalan teminat iade. İkili iade takvimi YİGŞ m.45'in mantığıdır.
Kabul eşiği hazır bir ölçüt: eksik ve kusurun bedeli sözleşme bedelinin yüzde 5'ini aşıyorsa kabul yapılmaz; kusur kullanıma engel olmamalı, tehlike doğurmamalı (YİGŞ m.41/4).
İki tuzak. TBK m.477 uyarınca eserin açık ya da örtülü kabulünden sonra yüklenici, gözden geçirmeyle görülebilecek ayıplardan kurtulur; kasten gizlenen ve usulünce gözden geçirmede fark edilemeyecek ayıplarda sorumluluğu sürer. Sonradan çıkan ayıbı gecikmeksizin yazılı bildirmezseniz eseri kabul etmiş sayılırsınız; kış sonunda beliren akıntıyı fark ettiğiniz gün bildirin, tutanağa eksik listesi ve ihtirazi kayıt yazın. İkincisi, 12 aylık teminat süresi yasal ayıp sorumluluğunu kısaltmaz: TBK m.478'e göre taşınmaz yapılarda zamanaşımı beş yıl, ağır kusurda yirmi yıldır.
Yapım işi sözleşmesine hangi ekler girer?
Mal ve hizmet alımında bulunmayan sekiz ek girer: yapı müteahhitliği yetki belgesi, SGK işyeri tescili, sigorta poliçeleri, İSG ön bildirimi, iskele planı, ruhsat durumu, damga vergisi kaydı ve sakin bilgilendirmesi. Her biri numaralı ek olarak teklif dosyasında istenir. Genel sözleşme mimarisini mal ve hizmet alım sözleşmesi maddeleri yazısı veriyor.
Ek
Teklif dosyasında istenen
Dayanak
Yetki belgesi
Numara, grup ve varsa iptal kaydı; YAMBİS'ten doğrulanır
RG 27.01.2026-33150
SGK tescili
İşyeri tescili ve aylık bildirge; işçilik payı sınaması: çatı yapımı ve yenileme %15, mantolama %13, bina onarımları %13, su yalıtımı %7
SGK Asgari İşçilik Tespit Komisyonu tebliği (Ağustos 2026 itibarıyla)
Sigortalar
İnşaat All Risk (bakım devresi genişletmeli), üçüncü şahıs ve işveren mali mesuliyet; kat malikleri poliçede iş sahibi
Sözleşme eki
İSG ön bildirimi
İş 30 iş gününü aşacak ve devamlı 20'den fazla çalışan olacaksa ya da işin büyüklüğü 500 yevmiyeyi aşacaksa İl Müdürlüğüne bildirim; yüklenicinin yanında bir alt işveren dahi çalışacaksa güvenlik koordinatörü
Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği m.9, RG 05.10.2013-28786
İskele planı
Kurulum, kullanım ve söküm planı; sağlamlık hesabı üreticiden alınır, yoksa yaptırılır — hesapsız iskele kullanılamaz
Aynı yönetmelik EK-4; TS EN 12810-1
Ruhsat durumu
Kiremit aktarma ve dış boya basit tamirdir; taşıyıcı sistemi ya da dış cepheyi değiştiren tadilat ruhsata tabidir
488 sayılı Kanun (1) sayılı tablo I/A-1; 71 Seri No.lu Tebliğ, RG 31.12.2025-33124
Sakin bilgilendirmesi
İş programı panoya asılır, gürültülü imalat saatleri sözleşmeye yazılır
Sözleşme eki
Tabloya sığmayanlar: yetki belgesi doğrulamasını firma doğrulama rehberi anlatıyor; kaldırıma iskele ya da konteyner konacaksa belediye izni ve işgal harcı doğar (2464 sayılı Kanun m.52); damga vergisinden taraflar müteselsilen sorumludur; mantolamanın ruhsatı için belediyeden yazılı görüş isteyin.
Okul, otel ve fabrikada iki kural daha işler. Yapım işlerinde 4/10 KDV tevkifatı, belirlenmiş alıcılarda tutar sınırı olmaksızın, diğer KDV mükelleflerinde KDV dâhil bedel 5.000.000 TL ve üzerindeyse uygulanır (KDV Genel Uygulama Tebliği I/C-2.1.3.2.1, Gelir İdaresi Başkanlığı — Ağustos 2026 itibarıyla). Belirlenmiş alıcılar Tebliğ'in I/C-2.1.3.1/b bölümündeki kamu idareleri, bankalar, KİT'ler ve borsa şirketleridir; özel okul, otel ve fabrika listede yoktur, onlar için 5.000.000 TL eşiği işler. KDV mükellefiyeti olmayan site yönetimlerinde tevkifat çıkmaz. İkincisi, iş programı takvim yılını aşıyor ve alıcı Gelir Vergisi Kanunu m.94'teki sorumlular arasındaysa yıllara sari inşaat stopajı doğar (GVK m.94/3); güncel oranı mali müşavirinize teyit ettirin.
Dört aydan uzun iş programlarında fiyat farkı formülünü yazın: hangi endeksin (TÜİK İnşaat Maliyet Endeksi, bina inşaatı alt endeksi) hangi ayına bakılacağı, eşik yüzdesi ve tavan sözleşmede dursun — yoksa sabit fiyat taahhüdü alın.
ELMAP'ta yapım işi alım talebi nasıl çalışır?
ELMAP'ta çatı, cephe ve tesisat yenileme için alım talebi açarken kalem listesini birim fiyat cetveli mantığıyla girersiniz: her satır bir imalat pozudur, birimi ve miktarı yazılıdır. Tedarikçiler serbest metin yerine aynı satırlara fiyat verir, teklifler yan yana konur.
Kapsamı net bir cephe boyasında Kapalı Teklif işe yarar; süre dolunca zarflar kendiliğinden açılmaz, talep sahibi tek seferlik ve kayıtlı bir işlemle açar. Kalem sayısı çok olan işlerde Canlı Eksiltme kullanılabilir; katılımcı orada kendi durumunu görür. Kalem listesini birim fiyat cetveline çevirirken takılırsanız destek talebi açarsınız. Lansman döneminde tamamen ücretsiz.
Sık Sorulan Sorular
Site tadilatında hakediş nasıl ödenir?
Gerçekleşen imalat metrajla ölçülür, birim fiyatla çarpılır; avans mahsubu ve teminat kesintisi düşülüp net ödeme bulunur. Ölçüm tutanağı imzasızsa hakediş düzenlenmez. Ödeme gününü tek bir takvim gününe bağlayın; "onaydan sonra" gibi ifade ödemeyi süresiz erteler.
Tadilat işinde teminat kesintisi ne kadar olmalı?
Oranı taraflar belirler; dengeli uygulama, hakedişin KDV hariç imalat tutarından yüzde 5 kesmektir. İadeyi ikiye bölün: yarısı geçici kabulle, kalanı kesin kabulle. Kesinti yerine teminat mektubu alacaksanız mektup kesin kabulden üç ay sonrasına kadar geçerli olsun.
Geçici kabulde eksik varsa tutanak imzalanır mı?
Eksikler kullanıma engel değilse imzalanır. Tutanağa üç satır girer: eksik kalemin adı, giderme tarihi, o kalem için bekletilecek tutar. Ölçüt kamudan alınabilir — eksiğin bedeli sözleşme bedelinin yüzde 5'ini aşıyorsa kabul ertelenir (YİGŞ m.41/4).
Keşif dışı iş çıktı, ne yapmalıyım?
İmalatı durdurun ve fiyatı yazılı tespit edin. Cetvelde poz varsa oradan ödenir; yoksa girdileri gösteren analiz hazırlanır, tutara yüzde 10 kâr ve en çok yüzde 15 genel gider eklenir. Yeri tarih damgalı fotoğrafla belgeleyin; çürük mertek kapandıktan sonra kimse göremez.
Apartman yönetimi hakedişten KDV tevkifatı ya da stopaj yapar mı?
KDV mükellefiyeti olmayan apartman ve site yönetimlerinde kısmi KDV tevkifatı uygulanmaz. Yıllara sari inşaat stopajı da GVK m.94'teki sorumlulara özgüdür; o listede site yönetimi yoktur. Okul, otel ve fabrikada durum farklıdır, sözleşmeyi imzalamadan mali müşavirinize danışın.
Kısaca
Çatı ve cephe tadilatı, site yönetiminin tek sözleşmeye bağladığı en büyük tutarlardan biridir; onu mal ya da hizmet alımı gibi yürütmek pahalı bir hatadır. Metraj olmadan teklif istemeyin, birim fiyat cetveli olmadan sözleşme imzalamayın. Hakedişin ön şartı tek bir kâğıttır: imzalı ölçüm tutanağı. Kabul de ikiye bölünür — geçici kabulde teminatın yarısı, on iki ay sonra kalanı iade edilir.
Çatı ve cephe işinizin metrajını ve birim fiyat cetvelini tek yerde toplayın, teklifleri aynı satırlarda karşılaştırın. Alım talebinizi kalem kalem açarsınız, tedarikçiler serbest metinle değil aynı pozlara fiyat vererek yanıtlar. Kapalı Teklif ile Canlı Eksiltme arasında işin niteliğine göre seçersiniz. Lansman döneminde tamamen ücretsiz. Alım talebi oluştur · Tedarikçiyseniz açık alım taleplerini görüntüleyin.