Tedarikçi Avans İstiyor: Yüzde Kaçı Normal, Avansı Nasıl Güvenceye Alırsınız?
Kamu dışındaki hiçbir alıcıyı avans oranı bağlamaz; yüzde 10-15-30 tavanları kamu ön ödeme mevzuatındandır. Avans oranını dört değişkenli cetvelle hesaplayın, avanslı teklifi düzeltmeyle karşılaştırın, teminatı doğru isteyin.
ELMAP 12 dk okuma
Avans, mal teslim edilmeden ya da hizmet görülmeden önce tedarikçiye ödenen paradır. Kısa cevap: hayır, özel bir alıcı olarak hiçbir avans oranı sizi bağlamaz — internette dolaşan yüzde 10, yüzde 15 ve yüzde 30 tavanları kamu idarelerinin ön ödeme mevzuatındandır, sizin sözleşmenizle ilgisi yoktur. Ölçüyü işin kendisi verir: ithal girdiyle 90 günde üretilen bir pano avansı savunur, stoktan çıkacak bir ürün savunmaz.
Fatura kesildikten sonra kaç günde ödeyeceğiniz ayrı konu; onu tedarikçi ödeme vadesi yazısında ele aldık. Burada yön terstir: vadede parayı elinizde tutarsınız, avansta karşı tarafa verir ve yerine bir söz alırsınız.
Aşağıda avans oranı cetveli, avanslı teklifle avanssızı tek sayıya indiren düzeltme tablosu, dört güvence aracının karşılaştırması, madde taslağı ve para gelmediğinde işleyen takvim var.
Tedarikçiye avans ödemek zorunda mısınız?
Hayır. Özel hukuk sözleşmesinde avans, tarafların anlaştığı bir ödeme koşuludur; ne verilmesi ne de belirli bir oranda verilmesi zorunludur. Tedarikçi "usul böyle" dediğinde arkasında bir mevzuat hükmü aramayın; orada bir üretim gerçeği ya da bir nakit sorunu vardır. Ayıracak soru şu: "Bu parayla ne satın alacaksınız?" Cevap siparişe özgü bir girdiyse avans tartışılır; yuvarlaksa tartışılmaz.
İnternetteki üç sayı, Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik m.7/a'dan gelir (Resmî Gazete 21/01/2006, sayı 26056): mal ve hizmet alımlarında yüzde 10, yapım işlerinde yüzde 15; zorunlu hâllerde üst yönetici kararıyla ve yalnızca bu oranları aşan kısma faiz işletilmek kaydıyla en çok yüzde 30. Kapsam maddesi (m.2) oranlar kadar önemlidir: Yönetmelik, 5018 sayılı Kanun m.35'e dayanır ve merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerini bağlar; bir otel, bir fabrika ya da bir site yönetimi muhatabı değildir. 4735 sayılı Kanun da oran getirmez; m.7/f yalnızca avansın şartlarının sözleşmede yazılmasını ister.
Kamudan alınacak ders koşuldadır: oranları veren aynı m.7/a, avansı "sözleşmelerinde belirtilmek ve karşılığında aynı tutarda teminat alınmak" koşuluna bağlar. Kamu bile teminatsız avans vermiyor.
Yüzde kaç avans savunulabilir?
Oranı dört değişkenle puanlayın: A, B ve C'ye 0, 1 ya da 2 puan verin; D puan toplamına girmez, teminat şartının sertliğini belirler. Tedarikçinin önden para harcamasını gerektiren her koşul puanı yükseltir.
Değişken
0 puan
1 puan
2 puan
A. Girdi yapısı
Stoktan çıkacak
Yerli hammadde işlenecek
İthal girdi veya döviz yükümlülüğü
B. İmalat türü
Katalog ürünü
Standart üründe konfigürasyon
Özel imalat, kalıp veya proje bedeli
C. Tedarik süresi
15 güne kadar
16-60 gün
60 günden uzun
D. Firma sicili (teminat eşiği)
10+ yıl, referansı doğrulanmış
3-10 yıl
3 yıldan genç veya sicili belirsiz
A, B ve C'yi toplayın (0-6): 0-1 puan avans yok, teslimde ödeme; 2-3 puan yüzde 0-10; 4 puan yüzde 10-25; 5 puan yüzde 25-40; 6 puan yüzde 40 ve üzeri savunulabilir ama teminatsız verilmez. D puanı orana dokunmaz, teminatı belirler: D=0 ise kademeli ödeme yeter; D=1 ise avansa eşit kefalet senedi ya da mektup isteyin; D=2 ise ya banka mektubu ya da avans yok. Sicili şüpheli firmada oran değişmez, teminat sertleşir.
0-1 puan alıp yine de avans isteyen firmada sorun nakit akışıdır. D'yi doldururken firma doğrulama rehberindeki sekiz adımı işletin.
Avanslı teklif gerçekte kaça mal olur?
Avansın size maliyeti, parayı erken çıkardığınız için katlandığınız finansman yüküdür. Düzeltme tek satırdır ve teklif karşılaştırma tablonuza eklenir: avans tutarı × avanstan teslime kadar geçen gün × (yıllık finansman maliyetiniz ÷ 365). Tablo, yıllık yüzde 53,15 finansman maliyetiyle (günlük yüzde 0,14562; TCMB haftalık ağırlıklı ortalama TL ticari kredi faizi, 14 Ağustos 2026) avansın sipariş bedeline eklediği yüzdeyi verir.
Gün / Avans oranı
%10
%20
%30
%40
%50
30 gün
0,44
0,87
1,31
1,75
2,18
60 gün
0,87
1,75
2,62
3,49
4,37
90 gün
1,31
2,62
3,93
5,24
6,55
120 gün
1,75
3,49
5,24
6,99
8,74
Bir jeneratör alımında iki teklif var. A: 1.000.000 TL, yüzde 40 avans, 60 gün teslim; avans 400.000 TL, düzeltme 400.000 × 60 × 0,0014562 = 34.948 TL, gerçek maliyet 1.034.948 TL. B: 1.080.000 TL, teslimde ödeme. A, yüzde 8 pahalı görünen B'ye karşı 45.052 TL avantajlıdır: yüzde 40 avans 60 günde ancak yüzde 3,49'luk bir farkı haklı çıkarır.
Tabloyu ters de okuyun: "Bu avansı vermemek için en fazla ne kadar fazla ödeyebilirim?" Yüzde 30 avans ve 90 gün için cevap yüzde 3,93'tür; avanssız teklif bundan az pahalıysa avanssızı seçin. Tabloya kendi kredi faizinizi koyun — referans, politika faizi değil, bankanızın size verdiği ticari kredi oranıdır.
Avansı hangi araçla güvenceye alırsınız?
Dört araç var ve seçimi tutar, süre ve tedarikçinin banka limiti belirler. Banka avans teminat mektubu en güçlüsüdür ama gayrinakdi limiti tüketir; limiti dolu firmada ilk talepte ödemeli kefalet senedi kalır; uzun süreli özel imalatta avansı dilime bölmek daha hızlı sonuç verir; stok alımında doğru araç avans vermemektir.
Araç
Alıcıya koruması
Tedarikçiye maliyeti
Büyüklük
Tahsil
Banka avans teminat mektubu
En yüksek; ilişkiden bağımsız garanti
Gayrinakdi limiti tüketir, komisyon + %5 BSMV
Büyük tutar
İlk yazılı talepte
Kefalet sigortası senedi
İlk talepte ödemeliyse yüksek, şarta bağlıysa düşük
Banka limitini tüketmez
Orta tutar
Süreyi poliçeye yazdırın
Kademeli ödeme, tutanak
Orta; riski zamana yayar
Sıfır banka maliyeti
Uzun süreli özel imalat
Tahsil yok, para sizde
Hiç avans yok
Tam
Fiyata biner, finansmanı tedarikçi taşır
Stok alımı
Konu dışı
Banka mektubunu güçlü kılan kâğıt değil, metnidir: Yargıtay'ın 1967 ve 1969 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararlarında mektup garanti sözleşmesi sayılmış, nitelendirmede "ilk yazılı talepte derhal ödeme" taahhüdü esas alınmıştır. Zayıf noktası şudur: tedarikçi, talebinizi hakkın kötüye kullanılması sayıp mahkemeden ihtiyati tedbir alarak ödemeyi durdurabilir. Komisyonu tedarikçi öder ve teklife yansıtır; ücret bankanın tarifesinde "Gayrinakdi Kredi-Dönem Ücreti" adıyla geçer ve TCMB'nin ticari müşteri ücretleri tebliği bu kaleme tavan koymaz.
Mektup gelince üç satırı işaretleyin:
"Kayıtsız ve şartsız" ile "ilk yazılı talebimizde derhal ödenecektir" ifadeleri var mı?
Tutar, ödediğiniz avansın tamamına eşit mi? Kamudaki kural da "karşılığında aynı tutarda teminat"tır (Ön Ödeme Yönetmeliği m.7/a). Kısmi teminat kabul etmeyin.
Süre, teslim tarihinden en az 60 gün sonrası mı? "Süre içinde talep edilmezse hükümsüz kalır" ifadesi varsa o tarih hak düşürücüdür; Yargıtay 11. HD'nin 24.01.2013 tarihli kararına göre (E. 2012/798, K. 2013/1542) bu ibare yoksa bankanın sorumluluğu sürer.
Kefalet senedinde sorulacak tek soru poliçenin türüdür. SEDDK Kefalet Sigortası Genel Şartları A.1 senedin "şarta bağlı" ya da "ilk talepte ödemeli" düzenlenebileceğini söyler; A.2 "Avans Ödeme Teminatı"nı ayrı tür sayar. Şarta bağlı senedi teminat saymayın. Türkiye Sigorta Birliği'ne göre 2025'te kefalet prim üretimi yüzde 17,4 azalarak 600,5 milyon TL'ye geriledi; tedarikçiniz "senet getiririm" derse bulabileceğini varsaymayın.
Sık duyulan "mülkiyeti saklı tutma" önerisini bırakın: satıcıyı korur ve TMK m.764 uyarınca noterin özel siciline kaydedilmedikçe geçerli olmaz. Alıcı tarafındaki karşılığı, ödemeyi işin ilerlemesine bağlamaktır: yüzde 15 sipariş, yüzde 15 hammadde tutanağı, yüzde 20 fabrika kabulü, yüzde 50 teslim.
Sözleşmeye hangi avans maddesi yazılır?
Maddenin kurması gereken şey, teminat elinize geçmeden paranın çıkmamasıdır. Teminat tutarı avansa eşit olmalı, ödeme teminatın tesliminden sonraya bağlanmalı, gecikmede iadenin nasıl işleyeceği aynı maddede yazmalıdır. Taslak, alım sözleşmesi maddeleri yazısındaki iskelete eklenir; hukukçunuza okutun.
Alıcı, sözleşme bedelinin yüzde __ oranındaki avansı; Satıcının bu tutara eşit, kayıtsız şartsız, ilk yazılı talepte ödemeli ve //____ tarihine kadar geçerli avans teminat mektubunu (veya ilk talepte ödemeli kefalet senedini) tesliminden sonraki 3 iş günü içinde öder. Avans, her teslimat bedelinden avans oranının bir buçuk katı oranında mahsup edilir. Teslim //____ tarihine kadar gerçekleşmezse Alıcı, TTK m.18/3'teki usullerden biriyle __ günlük süre verir; sonunda da ifa yoksa sözleşmeden dönerek avansın tamamını 3095 s.K. m.2/2 uyarınca ticari temerrüt faiziyle geri ister.
Maddeyi yazmanın ayrı bir vergisi yok; vergiyi doğuran sözleşmenin kendisidir. Bedel içeren tedarik sözleşmesi nispi damga vergisine tabidir, 2026 oranı binde 9,48'dir (71 Seri No.lu DVK Genel Tebliği, RG 31/12/2025); 1.000.000 TL'lik sözleşme 9.480 TL vergi doğurur, hesabı damga vergisi yazısında var. Teminat mektubu istisnadır (488 sayılı Kanun'a ekli 2 sayılı tablo, IV/23); gecikme için gecikme cezası maddesi yazısına bakın.
Avans için fatura kesilir mi?
Zorunlu değildir; avans karşılığında makbuz yeterlidir. Fatura kesilirse Katma Değer Vergisi Kanunu m.10/b devreye girer: teslimden önce fatura verilirse "bu belgelerde gösterilen miktarla sınırlı olmak üzere" vergiyi doğuran olay meydana gelir ve mal hiç gelmese bile KDV o dönem beyan edilir.
Tedarikçiden makbuz alamadıysanız elinizde kalan tek belge dekonttur ve açıklama satırı boşsa paranın hangi borcu kapattığına tedarikçi karar verir. TBK m.101'e göre borçlu hangi borcu ödediğini bildirmezse ödeme, alacaklının makbuzda gösterdiği borç için yapılmış sayılır — aynı firmayla birden çok açık siparişiniz varsa avansınız eski bir borca mahsup edilebilir. Açıklamaya şunu yazın: "SIP-2026-0417 avansı / sözleşme ..____ / mahsup edilecektir".
Nihai faturayı kapatırken iki hâli ayırın. Avansa fatura kesildiyse nihai fatura ya yalnızca kalan bedeli gösterir ya da tam bedeli gösterip "avans mahsubu" satırıyla düşer; iki faturanın toplamı sözleşme bedelini aşıyorsa mükerrer fatura vardır. Avansa fatura kesilmediyse nihai fatura tam bedel üzerinden düzenlenir ve avans ödeme aşamasında mahsup edilir; bu hâlde ödeme talimatında avansın düşüldüğünü kontrol edin, yoksa muhasebe aynı bedeli iki kez öder. Belge eşleştirmesini teslim ve kabul tutanağı yazısında gösterdik.
Site yönetimi avans öderken neye dikkat etmeli?
180 daireli bir site, 480.000 TL'lik asansör yenileme avansını yönetici imzasıyla ödedi; karar defterinde tek satır yoktu. Site ve apartman yönetimleri kural olarak tüzel kişi ve vergi mükellefi değildir; fatura kesemez, potansiyel vergi kimlik numarasıyla işlem yapar. Bu yapı avansı üç noktada zorlaştırır.
Kat Mülkiyeti Kanunu'nda "avans" zaten kat malikinden toplanan gider avansını anlatır (m.20 ve 7579 sayılı Kanun'la değişik m.37); karar defterine "tedarikçiye ödenecek sipariş avansı" diye yazın ve yetki eşikleri için site yönetiminde alım karar yetkisi yazısındaki kalıbı kullanın. İkinci nokta KMK m.38'dir: "Yönetici, kat maliklerine karşı aynen bir vekil gibi sorumludur." Kurul kararı olmadan avans ödeyen yönetici bu sorumlulukla karşı karşıya kalır; avans tutarı ile tedarikçinin unvanı ödemeden önce karara yazılmalıdır.
Üçüncü nokta mektubun muhatabıdır: tüzel kişiliği olmayan bir yönetime mektup düzenlenmesi bankada tıkanabilir; ödemeden önce bankaya "muhatap kim yazılacak" diye sorun. KMK m.20, gider payını ödemeyen kat malikine aylık yüzde 5 gecikme tazminatı yükler; kendi alacağını bu oranla koruyan bir yönetimin teminatsız avans ödemesi tutarlı olmaz.
Avans ödendi, mal gelmedi: takvim
Teminatsız bir avansın geri gelmesi en iyi ihtimalle üç aylık bir süreçtir: usulüne uygun ihtar, verilen sürenin dolması, sözleşmeden dönme ve zorunlu arabuluculuk sırayla işler. Teminat mektubu varsa aynı sonuç tek bir yazılı taleple alınır. Aşağıdaki takvim, teslim tarihini sıfır günü sayar.
Gün 0 — teslim tarihi geçti. TTK m.18/3 uyarınca ihtar noter, taahhütlü mektup, telgraf veya KEP ile yapılır; WhatsApp ve adi e-posta bu şekli karşılamaz. İhtarla TBK m.123 uyarınca süre verirsiniz.
Gün 15-30 — süre doldu, ifa yok. TBK m.125 aynen ifa, zarar tazmini ve sözleşmeden dönme haklarını verir; dönmede taraflar ifa ettikleri edimleri geri isteyebilir — avans iadesinin dayanağı budur. Teminat varsa yazılı tazmin talebini aynı anda gönderin.
Gün 30 ve sonrası — teminat yoksa İİK m.257 uyarınca ihtiyati haciz yolu açıktır; alacağın yaklaşık ispatı ve mahkemenin takdir edeceği teminat gerekir. Ticari alacak davasından önce arabuluculuk dava şartıdır ve altı hafta sürer, zorunlu hâlde iki hafta uzatılır (TTK m.5/A).
Sözleşmede oran yazmıyorsa ticari işlerde temerrüt faizi 2026 için yüzde 39,75'tir (3095 s.K. m.2/2; 7589 s.K. m.10 ile değişik, RG 31/7/2026). Mektup varken süreç tek bir talep yazısıdır; mektup yokken aylarca süren bir hukuk işidir. Bu farkın maliyeti mektup komisyonundan büyüktür.
ELMAP'ta ödeme koşulları nasıl çalışır?
ELMAP'ta ödeme koşulu, teklif toplanmadan önce şartnameye yazılan bir kalemdir. Alım talebi oluştururken avans oranını, ödeme takvimini ve istediğiniz teminat türünü yazarsınız; tedarikçiler teklifi bu koşulu görerek verir. Şartnamede boş bırakılan avans alanını her tedarikçi kendi lehine doldurur.
Kapalı Teklif kullandığınızda zarflar kendiliğinden açılmaz; süre dolunca talep sahibi tek seferlik, kayıtlı bir işlemle açar. Avans düzeltmesini platform bilemez; o satırı karşılaştırmanıza siz eklersiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kurumsal alıcıda avans oranı sınırı var mı?
Yok. Yüzde 10, 15 ve 30 tavanları 5018 sayılı Kanun'a bağlı kamu idareleri için konmuştur; kamu dışındaki bir alıcıda sınırı yalnızca sözleşmeniz koyar. Tedarikçi mevzuat gösterirse maddenin kapsam fıkrasını isteyin; ısrarı bir hak değil, bir taleptir.
Avans teminat mektubu ile kesin teminat mektubu farkı nedir?
Avans teminat mektubu ödediğiniz parayı, kesin teminat mektubu işin sözleşmeye uygun ifasını güvenceye alır. İkisi ayrı ayrı istenir ve biri diğerinin yerini tutmaz; avans mektubunun tutarı ödenen avansın tamamına eşit olmalıdır.
Kapora ile avans arasındaki fark nedir?
Kapora hukuken bağlanma parasıdır: TBK m.177'ye göre sözleşme yapılırken verilen para, aksi kararlaştırılmadıkça cayma parası değil sözleşmenin yapıldığına kanıt sayılır ve esas alacaktan düşülür. Cayma parasında ise m.178 uyarınca veren cayarsa verdiğini bırakır, alan cayarsa iki katını öder.
Site yönetimi tedarikçiye avans ödeyebilir mi?
Ödeyebilir, ama kat malikleri kurulu kararı olmadan ödemeyin. Karar defterine avans tutarı ile tedarikçinin unvanı yazılmalıdır; yönetici KMK m.38 uyarınca kat maliklerine karşı vekil gibi sorumludur. Mektubun muhatabı için ödemeden önce bankaya sorun.
Peşin ödeme isteyen firmayla çalışmalı mıyım?
Duruma göre. İthalat yapan ya da özel imalat üstlenen firmalarda olağandır; TÜİK verilerine göre Türkiye'nin 2025 ithalatının yüzde 23,7'si peşin yapıldı. Stok ürününde isteniyorsa gerekçeyi sorun ve teminat şartını masaya koyun.
Kısaca
Kamu dışındaki hiçbir alıcıyı avans oranı bağlamaz; internetteki tavanlar kamu ön ödeme mevzuatındandır. Doğru soru "yüzde kaçı normal" değil, "bu işin girdi yapısı, süresi ve firmanın sicili ne kadar avansı savunuyor" sorusudur. Avansı verirken tutarına eşit, ilk talepte ödemeli bir teminat isteyin.
Avans oranını teklif alınmadan önce şartnameye yazın. Dört teklif de aynı ödeme koşuluyla geldiğinde karşılaştırmada geriye yalnızca fiyat kalır; avans düzeltmesini tek satırla siz eklersiniz. Lansman döneminde tamamen ücretsiz. Alım talebi oluştur · Tedarikçiyseniz açık alım taleplerini görüntüleyin.